Inleiding transformatieplan

Bij transformaties van boerenerven draait het feitelijk om drie soorten ingrepen: wegnemen (slopen), toevoegen (bouwen) en veranderen (restaureren en aanpassen). Al die ingrepen hebben gevolgen voor de erfstructuur, de erfinrichting, de gebouwen of onderdelen daarvan en daarmee voor de betekenis van het ensemble in het landschap.

Bij alle transformaties is het een uitdaging om de traditie van een gebied te vertalen naar een nieuwe situatie.



Opdrachtomschrijving

Erve 'het Meijeringh' is gelegen in Twekkelo, een rustieke buurtschap in Twente tussen Enschede en Hengelo.

Het erf wordt in 1728 voor het eerst vermeld en bestaat uit een woonboerderij met een schuur en een carport. De schuur is momenteel niet in gebruik door de slechte bouwkundige staat. Voor de schuur, uniek in zijn soort, is een nieuwe bestemming gevonden in de vorm van een kunstenaarsatelier voor maximaal 2 kunstenaars.

Het gewenste programma bestaat uit 2 atelierruimtes met ondersteunende functies zoals een gemeenschappelijke ruimte met kleine keuken, opslagruimte en sanitaire ruimte. De schuur dateert uit 1774. De rond 1900 geplante bomen rond het gebouw zijn inmiddels dermate in omvang gegroeid dat de gebinten worden opgedrukt door de wortels. Het gebouw zal door middel van de kap van 4 eiken gerenoveerd kunnen worden.

Er is gevraagd een plan te maken met uitstraling dat aansluit op het Twentse landschap en een koppeling met de Stiewelpaden. ARTwekkelo is gekoppeld aan de organisatie van EuropeanArtists.tv, dat een wereldwijd netwerk biedt voor kunstenaars. (zie bijlage European Artist en www.europeanartist.tv)

 
ARTwekkelo

In 2005 is het rapport 'Twekkelo, een visie met toekomst' van de Vereniging Behoud Twekkelo (VBT) verschenen. De ontwikkelingen op het platteland geven direct betrokkenen en instanties reden tot grote zorg. Niet in de laatste plaats vanwege de voortdurende vermindering van het aantal agrarische bedrijven of vanwege verandering in bedrijfsvoering door schaalvergroting. De zorgen betreffen instandhouding en onderhoud van het landschap en het behoud van cultuurhistorische waarden in een veranderende context.
Dit geldt ook voor Twekkelo, een buurtschap dat ligt ingeklemd tussen de steden Enschede en Hengelo, het Twentekanaal en de A35. Er is sprake van doorlopende en substantiële druk van de beide steden op het buitengebied. In de gezamenlijke nota van antwoord op de toekomstvisie van de gemeentebesturen van Enschede en Hengelo wordt erkend: 'Voor het behoud van deze belangrijke groene corridor tussen Hengelo en Enschede is een duurzame ontwikkeling noodzakelijk, waarbij het behouden van het eigen karakter van Twekkelo voorop staat.' De huidige buurtschap is de kern van de toenmalige marke Twekkelo, waarvan de essen, het landschap en eeuwenoude erven nog altijd getuigen.

De toekomstvisie geeft aan dat voor een duurzame ontwikkeling in het buitengebied voldoende economische potentie (her)ontwikkeld moet worden om serieus tegenwicht te kunnen vormen tegen stedelijke expansie. Er zal een evenwicht gevonden moeten worden tussen de stedelijke expansiedrift en het belang van behoud van het groene buitengebied enerzijds en  anderzijds tussen landschappelijke/ecologische waarden en vereiste verdere ontwikkeling van het buitengebied voor boeren, burgers en buitenlui.
Voortvloeiend uit de toekomstvisie is het project 'Twekkeler Balans' tot stand gekomen met de bedoeling de visie om te zetten naar concrete plannen en initiatieven. Het betreft een Leader+ project, waarin de thema's Nieuwe Bedrijvigheid, Landschap & Ecologie, Recreatie & Toerisme en Twekkelo Cultureel aan de orde komen. (www.twekkelo.nl)

Het project ARTwekkelo is op een bijzondere wijze verwant aan deze thema's. Voormalige agrarische gebouwen op boerenerven worden getransformeerd tot atelierruimte en thematische werkplaatsen (b.v. glaskunst, bronsgieten en metalen sculpturen) voor beeldend kunstenaars. De afmetingen van de gebouwen en de inspirerende omgeving maken de ateliers zeer aantrekkelijk. Een eerste inventarisatie laat zien dat de belangstelling onder beeldend kunstenaars in de regio groot is. Door uit te gaan van groepsateliers zijn de werkruimten voor gebruiker en eigenaar in financieel opzicht de moeite waard, er van uitgaande dat de gemeente/provincie financieel bijdragen in de transformatiekosten. Een relatief lage huur per individuele kunstenaar aan de ene kant en huurinkomsten om de kosten van transformatie en onderhoud te dekken aan de andere kant. Door de renovatie en het hergebruik wordt verloedering van bebouwing en daarmee van het landschap voorkomen. Waar mogelijk komen de ateliers op een zichtlocatie langs de stiewelpadenroutes. Door kunstenaars uit de regio is al spontaan uiting gegeven aan de behoefte aan ateliers en werkplaatsen voor diverse disciplines.

In december 2007 is de Stichting ARTwekkelo (SART) opgericht. SART neemt de organisatie op zich en is dienstverlenend naar de verschillende 'locaties', draagt zorg voor de communicatie en het programma.

 
Kunst in Twekkelo

Kunst in Twekkelo in een vergezicht

In een vergezicht vormen meerdere toegankelijke en actieve kunstateliers op verschillende erven een verrijking van het buitengebied Twekkelo en een onderscheidend, artistiek landschap voor de steden Enschede en Hengelo. Kunstenaars uit Europese landen en daarbuiten maken gebruik van gastateliers en dragen bij aan nieuwe netwerken onderling en leggen contacten met kunstenaars uit de regio.De gastateliers worden tevens opengesteld kunstenaars, die incidenteel gebruik willen maken van de geboden faciliteiten. Dat kan in de vorm van een 'gastatelier-abonnement'.

Twekkelo biedt een ambitieus platform voor beeldende kunst in de regio en ver daarbuiten. Het is een broedplaats voor de kunsten. Er is sprake van een wisselwerking tussen stad en buitengebied. Zo worden kunstwerken in het buitengebied gecreëerd en in de stad geëxposeerd. En maken exposities 'in het landschap' beeldende kunst toegankelijk voor een groter publiek. De stad en het buitengebied zijn in een nieuwe dimensie complementair aan elkaar.Een nader te ontwikkelen projectorganisatie zal de verantwoordelijkheid op zich nemen voor de praktische uitvoering, promotie en verdere ontwikkeling van het project.Via EuropeanArtists.tv wordt het project ARTwekkelo direct aangesloten op een internationaal netwerk van beeldende kunstenaars en wordt uitwisseling tussen kunstenaars tot stand gebracht. EuropeanArtists, een in Enschede genomen initiatief van Faassen Mediaproducties, maakt ducumentaires over Europese kunstenaars en ontwerpers, die wekelijks door de Avro worden uitgezonden. Daarnaast biedt EuropeanArtists gastateliers aan in Zweden en wordt beschikt over een uitgebreid
internationaal netwerk van contacten in de kunstwereld (zie ook www.EuropeanArtists.tv ).

In het kader van Twekkeler Balans zijn en worden (toeristische) verblijfsaccommodaties gerealiseerd voor verhuur. Bezoekende kunstenaars uit binnen- en buitenland kunnen van deze overnachtings-mogelijkheden gebruik maken. Het publiek weet de stiewelpaden te vinden om langs ateliers, gastateliers en werkplaatsen te lopen voor een demonstratie, kunstmanifestatie of om deel te nemen aan een cursus. Het uitbreiden
van de stiewelpaden met een atelierroute is als vanzelfsprekend. Na de projectfase zal het initiatief ARTwekkelo zich organisatorisch en financieel zelf kunnen bedruipen. Het project draagt direct bij aan de duurzame instandhouding van karakteristieke agrarische gebouwen op historische erven. Met de inkomsten uit verhuur kunnen de 'particuliere' kosten voor transformatie en toekomstig onderhoud worden gedekt. Er is op deze wijze sprake van een substantiële lastenverlichting in de exploitatie van een gebouw. Anders gezegd, er is nadrukkelijk sprake van inkomsten ten bate van de vitaliteit van het buitengebied. Concrete thema's/werkzaamheden zijn:

  • Onderhouds- en renovatiewerkzaamheden agrarisch erfgoed
  • Bouwkundige concepten t.b.v. functieverandering van erfgebouwen
  • Planologische en ruimtelijke haalbaarheidsstudie en uitvoeringsplannen
  • Logistieke planning en werkzaamheden exposities en kunstdagen
  • Concept voor interactieve internettoepassing (website, boekingsysteem, community, expositie)
  • Plan voor publiciteit en promotie
  • Inrichting van atelier- en expositieruimtes
  • Cultureel podium Johanneskerk Consistoriekamer
 
European Artists

EuropeanArtists is een project voor Europese kunstenaars en vormgevers met het doel om te komen tot uitwisseling van gedachtengoed vanuit alle denkbare disciplines.
EuropeanArtists.tv is er onder andere voor schilders, schrijvers, architecten, regisseurs, industriëel ontwerpers, chefkoks, theatergroepen, multimedia-ontwerpers, beeldhouwers, editors, mode-ontwerpers en studenten
van kunst- en ontwerpopleidingen in heel Europa. EuropeanArtists.tv verhuurt gastateliers op het Zweedse platteland. De gastateliers bevinden zich in een voormalige school met de naam Långvästen in Hällefors, Zweden. De vroegere klaslokalen zijn omgebouwd tot gastateliers. Alle ateliers zijn zodanig ingericht dat kunstenaars en vormgevers er uitstekend kunnen werken.

 
Programma van eisen

Twee kunstenaarsateliers:

  • eventueel afzonderlijk of samen te voegen voor interactie en wisselwerking
  • waar mogelijk noorderlicht (geen direct zonlicht)
  • keuken en sanitaire voorzieningen [toilet en spoelruimte]
  • bij voorkeur alleen overdag in verband met lawaai

 

Wensen / Stijl / Ambitie:

  • nationale en internationale uitstraling
  • ateliers koppelen aan Stiewelpaden voor interactie kunstenaars - belangstellenden
  • multifunctionele ruimtes, geschikt voor verschillende kunstenaars
  • inrichting werkplaats door kunstenaars
  • interactie kunstenaars / gebruikers / wandelaars Stiewelpaden
  • eenvoud, geen nostalgie
  • (dag-) licht
  • zo veel mogelijk onderdelen bestaande schuur hergebruiken [o.a. gebinten]